Czarownica z wieży – recenzja książki o dorastaniu, siostrzeństwie i kobiecej sile

Zaryzykuję stwierdzenie, że w każdej z nas jest coś z czarownicy. I nie mam na myśli długiego nosa, przeszywającego spojrzenia czy szpiczastych paznokci. Chodzi mi raczej o to, że większość z nas na jakimś etapie swojego życia doświadczyła poczucia wyobcowania, porównywania się z innymi, przypinania łatek czy odrzucenia. Tego nieznośnego wrażenia, że nie pasujemy, że może powinnyśmy być inne, żeby ktoś nas zaakceptował. Myślę, że w mniejszym lub większym stopniu dotyczy to niemal każdej dziewczyny, każdej kobiety.

I właśnie o tym jest „Czarownica z wieży” Julie Sardy, wydana przez wydawnictwo Tako. A przynajmniej ja tak tę książkę odczytałam, przepuszczając ją przez własne emocje, wspomnienia i doświadczenia. Ta opowieść poruszyła we mnie coś bardzo głęboko ukrytego.

Czarownica z wieży – opowieść o dziewczynce, która znalazła się pomiędzy

„Czarownica z wieży” to drugi tom serii o trzech siostrach. O pierwszym, „Królowej w jaskini”, już tutaj pisałam i zachwycałam się nim ogromnie, zarówno ze względu na warstwę tekstową, jak i graficzną. To jedna z tych książek, które zostają z człowiekiem na długo, właściwie na zawsze.

Tym razem przyglądamy się Karmeli, środkowej z trzech sióstr, która sama czuje się właśnie taka: pomiędzy. Z jednej strony jest już jakby za duża na zabawy z młodszą Tomką, na układanie klocków, grę w piłkę czy rysowanie. Z drugiej wciąż zbyt dziecinna dla starszej Franki i jej koleżanek, które nie są wobec niej szczególnie życzliwe. Trochę ją wyśmiewają, odtrącają, dają jej odczuć, że nie jest jedną z nich. I właśnie te doświadczenia sprawiają, że Karmela traci pewność siebie, smutnieje, zaczyna się gubić w tym, kim właściwie jest i gdzie jest jej miejsce.

A przecież to bycie „pomiędzy” jest strasznie męczące

Dziewczynka postanawia więc wyruszyć przed siebie i bawi się w zabawę: „Idź tak długo, aż nie zdołasz już zrobić ani kroku więcej”, a kiedy już naprawdę, ale to naprawdę się zmęczysz, możesz zadzwonić po rodziców. Karmela rusza więc w drogę i trafia do wieży, w której mieszka czarownica. Intrygująca, ekstrawagancka, zadziwiająca, trochę niepokojąca, a jednocześnie niesamowicie pociągająca.

I to właśnie ona, za pomocą czarodziejskich mikstur – a może wcale nie czarodziejskich? – i przede wszystkim odpowiednich słów, pomoże Karmeli zobaczyć to, co dziewczynka ma w środku. Pomoże jej zrozumieć, że jest ważna taka, jaka jest, że nie musi stawać się kimś innym, żeby zasługiwać na akceptację. Ale zrobi to w zupełnie niestandardowy sposób. Nie będzie prostych pocieszeń, oczywistych morałów ani wielkich deklaracji w rodzaju „uwierz w siebie, jesteś wyjątkowa!”. Tutaj mamy magię, baśń, tajemnicę i jakiś taki lekki niepokój, który cały czas czai się gdzieś za plecami.

Bo czyż dojrzewanie nie jest jednym wielkim niepokojem? Czy to nie wtedy nasze lęki dochodzą do głosu najpełniej, najmocniej wybrzmiewają w naszych głowach? Czy to nie wtedy tak bardzo potrzebujemy kogoś, kto pomoże nam zobaczyć siebie inaczej niż w oczach innych ludzi, jak w lusterkach?

Jak dobrze byłoby mieć wtedy przy sobie taką starszą czarownicę, która trochę swoim przykładem, trochę słowem, a trochę gestem pokaże nam: hej, ja też tak miałam. Ja też przez to przechodziłam. I wiesz co? Jest z tego wyjście. A jeśli będziemy trzymać się razem, to damy radę.

Dorastanie, siostrzeństwo i odnajdywanie własnej siły

„Czarownica z wieży” jest także opowieścią o siostrzeństwie, o wspólnocie, o tym, że razem jest łatwiej, raźniej, że czasem właśnie w drugiej kobiecie możemy odnaleźć siłę, której same w sobie nie dostrzegamy. I że tę swoją grupę, tę wspólnotę, wybieramy czasem bardziej, a czasem mniej świadomie. Niekiedy musimy wyruszyć w drogę same, zmierzyć się ze swoimi lękami, zajrzeć do środka siebie, ale wracać nie musimy już osamotnione. Możemy wrócić nawet w pojedynkę, ale już wzmocnione, pewniejsze siebie, z poczuciem, że gdzieś na świecie są inne takie jak my.

Gdy czytałam tę książkę, towarzyszyło mi z jednej strony uczucie lekkiego niepokoju, a z drugiej jakieś niezwykłe, niemal nęcące wrażenie. Chciałam tam zostać, wejść do tej wieży, przechodzić przez kolejne komnaty, przyglądać się miksturom, obserwować światło rozszczepiające się w pryzmacie, tańczyć z cieniami. Gdy widziałam łezkę spływającą po policzku Karmeli, miałam ochotę ją otrzeć, a kiedy smutniała czarownica, smutniałam razem z nią. Bo w tej czarownicy widziałam trochę siebie. Może siebie jako mamę, może jako starszą wiedźmę, która już trochę przeżyła, zobaczyła i zrozumiała. A w Karmeli widziałam siebie sprzed lat. Chociaż może nie tylko sprzed lat? Może każda z nas jest trochę tą dorosłą czarownicą, a trochę dorastającą Karmelą?

Jeden z najważniejszych etapów życia

Towarzyszyło mi podczas lektury nawet pewne wzniosłe uczucie, bo miałam wrażenie, że obserwuję dziewczynkę w jednym z najważniejszych momentów jej życia. W chwili, w której zaczyna lepiej rozumieć samą siebie, powoli oddziela własny obraz od tych wszystkich odbić w cudzych lusterkach, od opinii, ocen i spojrzeń innych dziewczynek. Zaczyna rozumieć, że nie musi pozwalać, by te wszystkie głosy, pogłosy i echa zagłuszały jej własny.

I myślę sobie, że żebyśmy same nie stawały się takimi nieżyczliwymi koleżankami, musimy odnaleźć w sobie trochę tej pierwotnej wiedźmy. Takiej, która potrafi o siebie zadbać, przeciwstawić się, zawalczyć o siebie, pokazać swoją siłę. Ale też nie musi odbierać tej siły innym kobietom, żeby poczuć własną.

W wieży Karmela przechodzi przez kolejne komnaty, przygotowuje mikstury, obserwuje światło, tańczy z cieniami. Jest też stary kot i taniec ze śmiercią, w którym dostrzegam pewną nić łączącą przeszłość z teraźniejszością. Bo przecież to, co było, również nas tworzy. Nie musimy odcinać tego grubą kreską, wyrzekać się dawnych wersji siebie, nawet jeśli były zagubione, niepewne czy przestraszone.

Jest w tej książce scena, w której czarownica opowiada Karmeli o podobieństwach między kosmosem a naszym wnętrzem. O tym, że patrzenie przez teleskop w daleką przestrzeń jest trochę jak zaglądanie w siebie przez mikroskop. Że te same formy i wzory powtarzają się w różnych skalach, rzeki przypominają żyły w naszych ciałach albo korzenie drzew, a loki na głowie Karmeli są jak wiry wodne czy odległe galaktyki. I że ona sama jest małym wszechświatem, który ma w sobie słońce, księżyc i gwiazdy.

Ten fragment jest dla mnie absolutnie wzruszający. Nie wiem, czy można przejść obok takich słów obojętnie. Ja nie potrafię.

Ilustracje Julie Sardy – nie sposób im się oprzeć

Nie można mówić o „Czarownicy z wieży” w oderwaniu od jej warstwy graficznej. Ilustracje Julie Sardy nie są tutaj tylko dodatkiem do tekstu. One go przenikają, dopełniają, dodają mu niezwykłej magii i tajemnicy. Jest w nich klimat retro, coś baśniowego, trochę mrocznego, niepokojącego, ale też niesamowicie przyciągającego. Te wszystkie rośliny, zioła, ropuchy, twarze, przedmioty i detale niemal oplatają czytelnika, chwytają go za rękę i wciągają do środka. My tam po prostu jesteśmy.

Są takie dwie rozkładówki z czarownicami, które szaleńczo tańczą przy ognisku, zajadają się czekoladowymi ciastkami, wznoszą toast na cześć Karmeli. Te twarze, te gesty, ta energia. Jest w tym tyle dzikości, swobody, radości, ale też akceptacji i wspólnoty. Jakby wszystkie te kobiety, każda inna, każda na swój sposób osobna, odmienna, może kiedyś odtrącona, nagle odnalazły miejsce, w którym mogą po prostu być sobą. Ta rozkładówka rozwala mnie za każdym razem, kiedy na nią patrzę. A potem jest jeszcze ten uścisk w lesie, czarownice tulące się do siebie i słońce, które jakby je podgląda. To wszystko jest tak symboliczne, tak piękne, że aż zapiera dech w piersiach.

Czarownica z wieży i Totalna magia – siła kobiecej wspólnoty

Od pierwszych stron „Czarownicy z wieży” miałam też skojarzenie z filmem „Totalna magia”. W tym filmie również mamy siostrzeństwo, kobiety, z których każda jest inna, każda nosi w sobie własną historię, własne doświadczenia i rany. Kobiety w pewien sposób naznaczone, osamotnione, odtrącone przez społeczeństwo, obciążone przypiętymi im etykietkami.

I finałowa scena, w której sąsiadki, mieszkanki miasteczka, przychodzą, żeby pomóc. Kobiety jednoczą się, trzymają miotły i wspólnie, dzięki swojej sile, pozbywają się zła. Ta scena jest niesamowita i właśnie z nią kojarzą mi się czarownice z książki Julie Sardy. Te kobiety, które się obejmują, które trzymają się razem, które nie muszą być takie same, żeby tworzyć wspólnotę.

To jest tak bardzo symboliczne. Bo jest w tym coś znacznie większego niż tylko piękna scena z książki dla dzieci. Jest w tym opowieść o nas. O kobietach, które tak często były oceniane, porównywane, uciszane, wyśmiewane, ustawiane przeciwko sobie, a które przecież mogą zrobić coś zupełnie odwrotnego. Mogą się do siebie zbliżyć, wyciągnąć rękę, przytulić, stanąć obok siebie i powiedzieć: jesteśmy razem. I żadna z nas nie musi już być sama.

Dla kogo jest Czarownica z wieży?

Myślę, że każda dziewczyna powinna mieć szansę przeczytać tę książkę. Tak, powiedziałabym nawet, że to przede wszystkim książka dla dziewczyn. Oczywiście niech czytają ją również chłopcy! Niech poznają ten świat, niech zobaczą te emocje, niech uczą się dostrzegać to, co czasem dzieje się w dziewczęcych głowach i sercach. Ale mam poczucie, że „Czarownica z wieży” najmocniej przemówi właśnie do dziewczynek, zwłaszcza tych, które czują się samotne, odrzucane przez koleżanki, porównują się z innymi, próbują znaleźć swoje miejsce. Które są już za duże na jedne rzeczy, a wciąż za małe na inne.

Chciałabym, żeby każda z nich spotkała swoją czarownicę. A może nawet żeby odkryła, że sama już trochę nią jest. Że ma w sobie siłę, choć jeszcze jej nie widzi, że jej wrażliwość nie jest słabością i że nie musi zasługiwać na przyjaźń, udając kogoś, kim nie jest.

Nie potrafię opowiedzieć o tej książce bez emocji. I nawet nie chcę. Bo „Czarownica z wieży” właśnie tym dla mnie jest: wzruszeniem, niepokojem, zachwytem, jakimś bardzo osobistym spotkaniem z dziewczynką, którą kiedyś byłam, i kobietą, którą jestem dzisiaj. Jest opowieścią o dorastaniu, ale też o tym, że przecież nigdy nie przestajemy dorastać, że wciąż uczymy się siebie i próbujemy odróżnić własny głos od głosów innych ludzi.

I o tym, że czasami trzeba wyruszyć samotnie w bardzo długi spacer, żeby odnaleźć samą siebie. A potem wrócić. Może w pojedynkę, ale już nie samotną. Ze świadomością, że jest się ważną, że ma się w sobie cały wszechświat i że gdzieś, przy jakimś ognisku, tańczą już inne czarownice, które zrobią nam miejsce.

„Czarownica z wieży”, Júlia Sardà

Wydawnictwo TAKO, 2026

Wiek: 8+